آیه نمازشب
70 بازدید
تاریخ ارائه : 9/21/2012 1:31:00 PM
موضوع: اخلاق و عرفان

 

قرآن كريم در آيه‏ى هفتاد و نهم سوره‏ى اسراء به نماز شب و ثمرات آن اشاره مى‏كند و مى‏فرمايد:

79. وَمِنَ الَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَّكَ عَسَى‏ أَن يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَاماً مَّحْمُوداً

و پاره‏اى از شب را به آن (خواندن قرآن و نماز) بيدار باش؛ در حالى كه (عبادتى) افزون براى توست؛ باشد كه پروردگارت تو را به مقامى پسنديده برانگيزد.

نكته‏ها و اشاره‏ها:

1. «تَهَجُّد» در اصل به معناى «خواب» است كه در باب تفعُّل به معناى از بين بردن خواب و انتقال به حالت بيدارى است‏ «1» و در اصطلاح به معناى بيدارى براى نماز شب است‏ «2» كه در مجموع يازده ركعت است؛ يعنى چهار نماز دو ركعتى «نافله‏ى شب» و دو ركعت «شَفْع» و يك ركعت نماز «وَتْر» كه انجام آن مانند نماز صبح است جز آن كه اذان و اقامه ندارد و قنوت نماز وتر هر چه طولانى‏تر شود بهتر است. «3»

2. تعبير «نافِله» به معناى «اضافه» است و برخى مفسران اين تعبير را دليل بر آن دانسته‏اند كه نماز شب اضافه بر نمازهاى پنجگانه، بر پيامبر صلى الله عليه و آله واجب بوده است‏ «4».

 

3. در احاديث اسلامى در مورد نماز شب تأكيد و سفارش شده است؛ از جمله روايت شده كه پيامبر صلى الله عليه و آله به امام على عليه السلام سه بار سفارش فرمود كه: «بر تو باد نماز شب». «5»

و نيز از امام على عليه السلام روايت شده كه‏

برخاستن (براى نماز) شب، موجب سلامتى بدن و خشنودى پروردگار و مشمول رحمت او شدن و تمسّك به اخلاق پيامبران است. «6»

و نيز از پيامبر صلى الله عليه و آله روايت شده كه‏

نماز شب موجب نيكويى صورت در روز خواهد شد. «7»

و در احاديث از اهل بيت عليهم السلام روايت شده كه گناهان و به ويژه دروغگويى سبب محروميت از نماز شب مى‏شود. «8»

4. اين آيه پاداش نماز شب را امكان رسيدن به «مقام محمود» و پسنديده دانسته است، «9» و مقام محمود هر مقامى است كه در خور ستايش و پسنديده باشد، اما مقصود از اين تعبير در اين جا مقام ويژه‏اى است كه در اثر عبادت‏هاى اختيارى و نماز در دل سحر، در آينده براى پيامبر صلى الله عليه و آله حاصل مى‏شود و فايده‏اش به همگان مى‏رسد و ستايش همه را برمى‏انگيزد، پس اين مقامى غير از شفاعت نيست. «10»

5. در احاديث اسلامى نيز روايت شده كه مقصود از اين مقام، همان مقام‏ شفاعت پيامبر صلى الله عليه و آله يا نهايت قرب ايشان به خداست؛  البته مقام قُرب و نزديكى پيامبر صلى الله عليه و آله به خداست كه سبب مى‏شود به ايشان اجازه‏ى شفاعت بدهند.

6. مخاطب اين آيه پيامبر صلى الله عليه و آله است، اما برخى مفسران محتواى آيه را براى همه‏ى مؤمنان دانسته‏اند؛ يعنى هر مؤمنى كه به نماز و عبادت در دل شب بپردازد، از مقام محمود و شفاعت سهمى مى‏برد.

نشان عاشق آن باشد كه شب با روز پيوندد

 

ترا گر خواب مى‏گيرد نه صاحب درد مشتاقى‏

     

 

(سعدى)

______________________________
(1). مفسران معروف اسلام با استفاده از قراين، اين آيه را اشاره به نماز شب دانسته‏اند (تفسير نمونه، ج 12، ص 224)

(2). در مورد فضايل نماز شب ذيل آيه‏ى 67 سوره‏ى فرقان مطالبى خواهد آمد

(3). برخى نيز «نافله» را به معناى مستحب دانسته‏اند و گفته‏اند طبق آيات سوره‏ى مزمل نماز شب بر پيامبر صلى الله عليه و آله واجب بود و با اين آيه نسخ شد و مستحب گرديد؛ اما از آن جا كه «نافله» به معناى نماز مستحب يك اصطلاح متأخر است اين احتمال تفسيرى ضعيف است (همان)

(4). من لا يحضره الفقيه، ج 1، ص 484 و ج 4، ص 188؛ وسائل الشيعه، ج 4، ص 91 و ج 8، ص 145، 158، 162 و بحارالانوار، ج 74، ص 70

(5). محاسن، ج 1، ص 53؛ خصال، ج 2، ص 612 و بحارالانوار، ج 84، ص 142- 148

(6). محاسن، ج 1، ص 53؛ علل الشرايع، ج 2، ص 363؛ تهذيب الاحكام، ج 2، ص 119 و وسائل الشيعه، ج 8، ص 148

(7). علل الشرايع، ج 2، ص 362؛ الدعوات قطب راوندى، ص 118؛ ثواب الاعمال، ص 42 و تهذيب الاحكام، ج 2، ص 122

(8). واژه‏ى «عسى» به معناى «اميد است»، «باشد» و مانند آن است؛ يعنى نماز شب زمينه ساز رسيدن به مقام محمود است و آن را ممكن مى‏سازد؛ البته اگر موانعى نباشد و همه‏ى شرايط ديگر فراهم شود

(9). المفردات فى غريب القرآن، ماده‏ى «هجد»

(10). تفسير الميزان، ج 13، ص 178